TAG PHÂN TÍCH
Các bài phân tích UVINVEST được gắn tag vàng.
Thế giới vẫn còn hàng tỷ thùng dầu trong kho, nhưng không phải thùng nào cũng có thể được đem ra thị trường khi cần. Nếu chiến tranh Mỹ–Iran kéo dài thêm sáu tháng, điểm yếu của hệ thống có thể không nằm ở tổng lượng dầu mà ở khả năng huy động đúng loại nhiên liệu, đúng nơi và đúng tốc độ.
Washington chuẩn bị một gói cô lập kinh tế Iran chưa từng có, nhưng sau hàng nghìn lệnh trừng phạt, câu hỏi không còn là Mỹ có thể siết thêm bao nhiêu. Điểm quyết định nằm ở Hormuz: gây đau đủ mạnh cho Tehran mà không làm dầu và lạm phát quay lại gây sức ép lên chính nước Mỹ.
Việc làm yếu, CPI và PPI hạ nhiệt khiến thị trường giảm mạnh cược Fed tăng lãi suất tháng 9. Nhưng lợi suất trái phiếu dài hạn vẫn rất cao, còn vàng lại giảm trong phiên mà rủi ro tăng lãi suất đi xuống. Sự lệch pha này cho thấy câu chuyện chưa kết thúc.
Maersk và Hapag-Lloyd đang cảnh báo một điểm nghẽn mới: không phải thiếu tàu, mà là hàng xuống cảng rồi không đi tiếp đủ nhanh. Đây là kiểu ách tắc có thể giữ cước vận tải và giá hàng hóa cao lâu hơn thị trường kỳ vọng.
Washington đang chuyển trọng tâm từ bom đạn sang phong tỏa và trừng phạt. Vấn đề là càng bóp nguồn thu dầu của Iran, Mỹ càng có thể khiến Tehran bám chặt hơn vào con bài Hormuz.
CPI Mỹ tháng 7 đúng dự báo và lạm phát lõi giảm về 2,5%. Fed có thêm lý do để chờ, nhưng giá năng lượng mới tăng lại khiến cuộc tranh luận về lãi suất chưa thể kết thúc.
Mojtaba Khamenei vừa bổ nhiệm sáu chỉ huy cấp cao trải từ Bộ Tổng tham mưu, IRGC, hải quân IRGC đến Basij. Bề ngoài đây là một cuộc thay người. Nhưng một số nhân vật đã giữ vai trò thực tế từ trước, cho thấy Tehran đang làm điều quan trọng hơn: hợp thức hóa bộ máy thời chiến và siết lại chuỗi chỉ huy sau nhiều tháng bị đánh vào tầng lãnh đạo.
Dự trữ dầu chiến lược Mỹ vừa rơi xuống 298,7 triệu thùng, thấp nhất từ đầu năm 1983. Con số này chưa đặt SPR vào trạng thái cạn kiệt, nhưng vấn đề không chỉ nằm ở số thùng còn lại. Một phần đáng kể tồn kho không thể rút ngay vì hạn chế hạ tầng, trong khi Washington vẫn đang dùng SPR để bù cú sốc Hormuz.
Cước thuê siêu tàu dầu trên tuyến Trung Đông–Trung Quốc đã tiến sát 500.000 USD/ngày, hơn gấp đôi mức ngay trước chiến tranh Iran. Đây không chỉ là một cú tăng giá cước. Nó cho thấy Hormuz đang tạo ra một thị trường hai tầng: dầu có thể vẫn tồn tại trong Vịnh, nhưng số tàu sẵn sàng vào lấy dầu ngày càng ít.
Iran thay người điều phối cơ quan an ninh cao nhất đúng lúc đàm phán về Hormuz tiến gần một điểm quyết định. Mohsen Rezaei là cựu tư lệnh IRGC và người coi eo biển này là một công cụ răn đe chiến lược. Nhưng chính hồ sơ cứng rắn ấy cũng có thể giúp Tehran bán một thỏa thuận khó khăn cho phe bảo thủ trong nước.
Ukraine tiếp tục đánh sâu vào hệ thống lọc dầu Nga khi Taneco bị tập kích. Điều đáng chú ý không chỉ là hơn 300.000 thùng/ngày công suất thiết kế bị đặt trước rủi ro gián đoạn, mà là cú đánh xuất hiện đúng lúc thị trường dầu thô và thị trường nhiên liệu đang đi theo hai hướng khác nhau.
Scott Bessent đang cố hạ lợi suất trái phiếu Mỹ bằng nhiều cách cùng lúc: hỗ trợ yen để giảm nguy cơ Nhật bán Treasury, thay đổi cách Kho bạc nói về phát hành trái phiếu dài hạn và bảo vệ Chủ tịch Fed Kevin Warsh trước thị trường. Những động tác này có thể làm dịu áp lực trong ngắn hạn, nhưng chưa giải quyết hai nguyên nhân lớn nhất khiến lợi suất cao: lạm phát và nhu cầu vay rất lớn của chính phủ Mỹ.
Houthi tấn công Saudi Aramco tại Jazan theo tuyên bố của lực lượng này, trong khi Saudi Arabia xác nhận một đám cháy tại nhà máy lọc dầu đã được dập tắt và không có thương vong. Điểm đáng chú ý không nằm ở quy mô thiệt hại hiện tại, mà ở việc Jazan nằm trên bờ Biển Đỏ — chính hướng Saudi Arabia đang dùng để giảm phụ thuộc vào Eo biển Hormuz.
Giá diesel tăng gần 40% từ giữa tháng 6, trong khi dầu Brent chỉ tăng khoảng 5% trong cùng thời gian. Khoảng cách này cho thấy cú sốc năng lượng hiện nay không còn chỉ là chuyện thiếu dầu thô. Trung Đông và Nga — hai nguồn cung diesel lớn — cùng gặp gián đoạn, còn châu Âu bước vào mùa đông với kho dự trữ thấp và phụ thuộc nhiều vào hàng nhập khẩu.
Iran xuất khẩu dầu gần như đình trệ khi không có tàu nào được ghi nhận nhận dầu tại Kharg Island trong ít nhất một tuần. Điểm đáng chú ý hơn là các bồn chứa trên đảo chưa đầy lên rõ rệt. Điều đó cho thấy phong tỏa của Mỹ có thể đã bắt đầu buộc Tehran giảm khai thác, biến vấn đề từ thiếu tàu vận chuyển thành áp lực trực tiếp lên sản lượng và dòng tiền dầu mỏ.
Fed tăng lãi suất vào tháng 9 giờ khó hơn sau khi Mỹ mất 23.000 việc làm trong tháng 7 và số liệu tháng 5–6 bị sửa giảm thêm 103.000 việc. Nhưng tranh luận chưa kết thúc vì lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2%. Báo cáo CPI sắp tới sẽ quyết định liệu Fed có thể tiếp tục chờ hay phải chấp nhận tăng lãi suất trong lúc thị trường lao động đang yếu đi.
Trung Quốc nhập khẩu dầu tăng 22% trong tháng 7 lên 35,73 triệu tấn, nhưng mức mua vẫn thấp xa so với một năm trước. Điểm đáng chú ý không phải nhu cầu Trung Quốc bất ngờ phục hồi, mà là các nhà máy lọc dầu đang đổi nguồn cung: mua thêm dầu Nga trong lúc Hormuz và Biển Đỏ làm dầu Trung Đông khó đến châu Á hơn.
Saudi Arabia cảnh báo bị tấn công phối hợp từ phía Iraq ở phía bắc và lực lượng Houthi tại Yemen ở phía nam. Riyadh nói các mục tiêu có thể gồm cơ sở năng lượng, cảng và sân bay. Điều đáng lo với thị trường dầu là Saudi Arabia đang dựa vào tuyến đường ống sang Biển Đỏ để giảm phụ thuộc vào Hormuz; nếu cả phía đông lẫn phía tây cùng bị gây sức ép, khả năng chuyển dầu sang tuyến khác sẽ giảm mạnh.
Trung Quốc nhập khẩu dầu tăng lên 35,73 triệu tấn trong tháng 7, cao hơn 22% so với tháng 6 nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với trước chiến tranh. Điều đáng chú ý là Bắc Kinh chưa cần tranh mua dầu bằng mọi giá vì đang có một kho dự trữ rất lớn. Chính việc Trung Quốc rút dầu trong kho thay vì mua ngoài thị trường đang giúp hãm bớt cú sốc giá do Hormuz, nhưng lợi thế này không thể kéo dài mãi.
Việc làm Mỹ tháng 7 được dự báo tăng khoảng 80.000, thấp hơn nhiều giai đoạn trước nhưng vẫn có thể đủ để giữ tỷ lệ thất nghiệp quanh 4,2%. Điểm quan trọng là lực lượng lao động Mỹ đang tăng chậm hơn, nên nền kinh tế không còn cần hàng trăm nghìn việc mới mỗi tháng để tránh thất nghiệp tăng. Nếu báo cáo tối nay xác nhận thị trường lao động vẫn đứng vững, Fed có thể tiếp tục tập trung vào lạm phát đúng lúc rủi ro tại Saudi Arabia khiến giá dầu khó giảm sâu.
Can thiệp đồng yen đã kéo USD/JPY từ gần 164 xuống 155,23, nhưng đến ngày 7/8 tỷ giá lại quanh 158,4. Yen đã mất gần một nửa thành quả chỉ sau vài ngày. Diễn biến này cho thấy Mỹ và Nhật có thể làm thị trường đổi hướng trong ngắn hạn, nhưng chưa thay đổi được nguyên nhân khiến yen yếu: lãi suất tại Mỹ vẫn cao hơn Nhật Bản rất nhiều.
Iran cấm tàu Mỹ qua Hormuz đang trở thành một yêu cầu mới trong quá trình đàm phán, nhưng điều này chưa phải điều khoản đã được Oman hay Washington chấp nhận. Iran và Oman gần thống nhất đường đi cho tàu, trong khi Tehran muốn giữ quyền ngăn tàu Mỹ, Israel và các bên bị coi là thù địch. Khoảng cách đó giải thích vì sao dầu Brent đã bật trở lại trên 83 USD/thùng sau khi từng xuống dưới 80 USD.
Kevin Warsh và Fed vẫn muốn nói ít hơn dù lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vọt lên vùng cao nhất kể từ năm 2007. Điểm đáng chú ý là kỳ vọng lạm phát dài hạn chưa tăng mạnh. Thị trường chưa hẳn mất niềm tin vào mục tiêu 2% của Fed; nhà đầu tư đang đòi mức lãi cao hơn vì không biết ngân hàng trung ương sẽ phản ứng khi nào và mạnh đến đâu.
Iran muốn kiểm soát Eo biển Hormuz không chỉ bằng việc hướng dẫn tàu đi đúng tuyến. Tehran còn muốn có quyền đối với tàu vào vùng Vịnh và đề xuất thu phí từ 5% đến 7% giá trị hàng hóa. Vì vậy, câu hỏi lớn không còn là Hormuz có mở lại hay không, mà là ai sẽ quyết định tàu nào được đi qua và mức phí phải trả.
USD suy yếu trong lúc lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 30 năm vượt 5%, còn S&P 500 vẫn lập đỉnh. Ba chuyển động tưởng như mâu thuẫn này cho thấy “Sell America” chưa phải một cuộc rút vốn toàn diện. Nhà đầu tư vẫn muốn sở hữu tăng trưởng của doanh nghiệp Mỹ, nhưng đang đòi mức chiết khấu lớn hơn để tài trợ cho Washington và nắm giữ đồng tiền của nước này.
Lời đe dọa mới của Iran nhắm vào hạ tầng năng lượng vùng Vịnh không đơn thuần là một cảnh báo quân sự. Tehran đang tìm cách đặt hóa đơn của một cuộc tấn công Mỹ lên bàn Saudi Arabia, Qatar và các đồng minh khu vực, buộc họ phải gây sức ép ngược lên Washington. Thị trường hiện đặt cược chiến thuật này sẽ giữ được ngoại giao; nhưng nếu nó thất bại, rủi ro đối với dầu, lạm phát, Fed và vàng sẽ đổi hướng rất nhanh.
Saudi Arabia vừa ký thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Mỹ. Lý do công khai là sản xuất điện, khử mặn nước biển và chuẩn bị cho thời kỳ hậu dầu mỏ. Nhưng điều khiến thế giới lo ngại lại nằm ở khả năng Riyadh tiến gần hơn đến công nghệ làm giàu uranium — một năng lực có thể làm thay đổi cán cân quyền lực giữa Saudi Arabia, Iran và Israel, đồng thời tạo ra những tác động phức tạp đối với dầu, lạm phát, Fed và giá vàng.
