TAG PHÂN TÍCH
Các bài phân tích UVINVEST được gắn tag Iran.
Thế giới vẫn còn hàng tỷ thùng dầu trong kho, nhưng không phải thùng nào cũng có thể được đem ra thị trường khi cần. Nếu chiến tranh Mỹ–Iran kéo dài thêm sáu tháng, điểm yếu của hệ thống có thể không nằm ở tổng lượng dầu mà ở khả năng huy động đúng loại nhiên liệu, đúng nơi và đúng tốc độ.
Washington chuẩn bị một gói cô lập kinh tế Iran chưa từng có, nhưng sau hàng nghìn lệnh trừng phạt, câu hỏi không còn là Mỹ có thể siết thêm bao nhiêu. Điểm quyết định nằm ở Hormuz: gây đau đủ mạnh cho Tehran mà không làm dầu và lạm phát quay lại gây sức ép lên chính nước Mỹ.
Washington đang chuyển trọng tâm từ bom đạn sang phong tỏa và trừng phạt. Vấn đề là càng bóp nguồn thu dầu của Iran, Mỹ càng có thể khiến Tehran bám chặt hơn vào con bài Hormuz.
Mojtaba Khamenei vừa bổ nhiệm sáu chỉ huy cấp cao trải từ Bộ Tổng tham mưu, IRGC, hải quân IRGC đến Basij. Bề ngoài đây là một cuộc thay người. Nhưng một số nhân vật đã giữ vai trò thực tế từ trước, cho thấy Tehran đang làm điều quan trọng hơn: hợp thức hóa bộ máy thời chiến và siết lại chuỗi chỉ huy sau nhiều tháng bị đánh vào tầng lãnh đạo.
Dự trữ dầu chiến lược Mỹ vừa rơi xuống 298,7 triệu thùng, thấp nhất từ đầu năm 1983. Con số này chưa đặt SPR vào trạng thái cạn kiệt, nhưng vấn đề không chỉ nằm ở số thùng còn lại. Một phần đáng kể tồn kho không thể rút ngay vì hạn chế hạ tầng, trong khi Washington vẫn đang dùng SPR để bù cú sốc Hormuz.
Cước thuê siêu tàu dầu trên tuyến Trung Đông–Trung Quốc đã tiến sát 500.000 USD/ngày, hơn gấp đôi mức ngay trước chiến tranh Iran. Đây không chỉ là một cú tăng giá cước. Nó cho thấy Hormuz đang tạo ra một thị trường hai tầng: dầu có thể vẫn tồn tại trong Vịnh, nhưng số tàu sẵn sàng vào lấy dầu ngày càng ít.
Iran thay người điều phối cơ quan an ninh cao nhất đúng lúc đàm phán về Hormuz tiến gần một điểm quyết định. Mohsen Rezaei là cựu tư lệnh IRGC và người coi eo biển này là một công cụ răn đe chiến lược. Nhưng chính hồ sơ cứng rắn ấy cũng có thể giúp Tehran bán một thỏa thuận khó khăn cho phe bảo thủ trong nước.
Mỹ tăng sản xuất tên lửa sau khi chiến tranh Iran làm lộ rõ một giới hạn quan trọng: kho vũ khí có thể được dùng rất nhanh, nhưng nhà máy cần nhiều năm để nâng công suất. Lầu Năm Góc đang yêu cầu Boeing, Lockheed Martin, RTX và các nhà thầu lớn đưa ra kế hoạch giao hàng nhanh hơn và sản xuất nhiều hơn, cho thấy Washington không còn xem đây là bài toán bổ sung kho ngắn hạn.
Houthi tấn công Saudi Aramco tại Jazan theo tuyên bố của lực lượng này, trong khi Saudi Arabia xác nhận một đám cháy tại nhà máy lọc dầu đã được dập tắt và không có thương vong. Điểm đáng chú ý không nằm ở quy mô thiệt hại hiện tại, mà ở việc Jazan nằm trên bờ Biển Đỏ — chính hướng Saudi Arabia đang dùng để giảm phụ thuộc vào Eo biển Hormuz.
Saudi Arabia cảnh báo bị tấn công phối hợp từ phía Iraq ở phía bắc và lực lượng Houthi tại Yemen ở phía nam. Riyadh nói các mục tiêu có thể gồm cơ sở năng lượng, cảng và sân bay. Điều đáng lo với thị trường dầu là Saudi Arabia đang dựa vào tuyến đường ống sang Biển Đỏ để giảm phụ thuộc vào Hormuz; nếu cả phía đông lẫn phía tây cùng bị gây sức ép, khả năng chuyển dầu sang tuyến khác sẽ giảm mạnh.
Trung Quốc nhập khẩu dầu tăng lên 35,73 triệu tấn trong tháng 7, cao hơn 22% so với tháng 6 nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với trước chiến tranh. Điều đáng chú ý là Bắc Kinh chưa cần tranh mua dầu bằng mọi giá vì đang có một kho dự trữ rất lớn. Chính việc Trung Quốc rút dầu trong kho thay vì mua ngoài thị trường đang giúp hãm bớt cú sốc giá do Hormuz, nhưng lợi thế này không thể kéo dài mãi.
Iran cấm tàu Mỹ qua Hormuz đang trở thành một yêu cầu mới trong quá trình đàm phán, nhưng điều này chưa phải điều khoản đã được Oman hay Washington chấp nhận. Iran và Oman gần thống nhất đường đi cho tàu, trong khi Tehran muốn giữ quyền ngăn tàu Mỹ, Israel và các bên bị coi là thù địch. Khoảng cách đó giải thích vì sao dầu Brent đã bật trở lại trên 83 USD/thùng sau khi từng xuống dưới 80 USD.
Iran muốn kiểm soát Eo biển Hormuz không chỉ bằng việc hướng dẫn tàu đi đúng tuyến. Tehran còn muốn có quyền đối với tàu vào vùng Vịnh và đề xuất thu phí từ 5% đến 7% giá trị hàng hóa. Vì vậy, câu hỏi lớn không còn là Hormuz có mở lại hay không, mà là ai sẽ quyết định tàu nào được đi qua và mức phí phải trả.
Lời đe dọa mới của Iran nhắm vào hạ tầng năng lượng vùng Vịnh không đơn thuần là một cảnh báo quân sự. Tehran đang tìm cách đặt hóa đơn của một cuộc tấn công Mỹ lên bàn Saudi Arabia, Qatar và các đồng minh khu vực, buộc họ phải gây sức ép ngược lên Washington. Thị trường hiện đặt cược chiến thuật này sẽ giữ được ngoại giao; nhưng nếu nó thất bại, rủi ro đối với dầu, lạm phát, Fed và vàng sẽ đổi hướng rất nhanh.
Giá dầu thô đã giảm đáng kể so với đỉnh, nhưng người dân Mỹ vẫn phải mua xăng và dầu diesel ở mức cao. Nguyên nhân nằm ở một nút thắt ít được chú ý hơn: thế giới đang thiếu khả năng lọc dầu. Khi dầu thô không thể nhanh chóng biến thành nhiên liệu thành phẩm, lạm phát có thể tiếp tục dai dẳng, Fed khó hạ lãi suất và áp lực đối với vàng chưa thể kết thúc.
Vàng bật tăng sau cuộc họp tháng 7 của Fed, đồng yen tăng mạnh sau động thái can thiệp của Nhật Bản, còn chiến sự Iran tiếp tục đe dọa các tuyến vận tải năng lượng quan trọng. Ba diễn biến tưởng như không liên quan lại đang cùng tác động lên đồng USD, lợi suất trái phiếu và kỳ vọng lạm phát. Trong video dành riêng cho hội viên, UVINVEST kết nối toàn bộ chuỗi sự kiện để trả lời câu hỏi quan trọng nhất lúc này: vàng đã thật sự tạo đáy, hay đây chỉ là một nhịp hồi khi thị trường tạm thời bớt lo?
Vàng bật tăng sau khi Fed giữ nguyên lãi suất, nhưng phản ứng của thị trường trái phiếu lại gửi đi một thông điệp hoàn toàn khác. Lợi suất 2 năm giảm vì nguy cơ tăng lãi suất tức thời được đẩy lùi, còn lợi suất 30 năm tăng lên mức cao nhất trong 19 năm vì nhà đầu tư lo lạm phát sẽ dai dẳng hơn. Khi chiến tranh Mỹ–Iran tiếp tục đẩy dầu và chi phí vận tải lên cao, nhịp phục hồi của vàng có thể chỉ là một khoảng nghỉ trong xu hướng chịu áp lực từ lãi suất.
Saudi Arabia vừa ký thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Mỹ. Lý do công khai là sản xuất điện, khử mặn nước biển và chuẩn bị cho thời kỳ hậu dầu mỏ. Nhưng điều khiến thế giới lo ngại lại nằm ở khả năng Riyadh tiến gần hơn đến công nghệ làm giàu uranium — một năng lực có thể làm thay đổi cán cân quyền lực giữa Saudi Arabia, Iran và Israel, đồng thời tạo ra những tác động phức tạp đối với dầu, lạm phát, Fed và giá vàng.
